میرنیوز

اختلاف ژرف در استفاده از "آب‌های ژرف"

 اختلاف ژرف در استفاده از "آب‌های ژرف" 2021-12-08T14:17:43+03:30

به گزارش خبرنگار محیط زیست باشگاه خبرنگاران پویا؛  آب‌های ژرف شامل آب‌های زیرزمینی است که در عمق بیش از 1500 متری زمین قرار دارد. البته برخی کارشناسان آب‌های پایین‌تر از عمق 300 متری زمین را آب ژرف می‌دانند، چراکه به سادگی قابل دستیابی نیست. هرچند بخشی از این آب‌ها، به عنوان آب‌های فسیلی چندین هزار ساله و تجدیدناپذیر شناخته می‌شود، اما تحقیقات علمی نشان می‌دهد حجم عظیمی از آب‌های ژرف، قابل استفاده است.

منابع آب تجدیدپذیر منابعی هستند که آب برداشت شده از آنها، طی یک یا چند سال توسط بارش‌ها جایگزین می‌شوند ولی منابع آب تجدیدناپذیر با روان‌آب‌های ناشی از بارندگی‌ها ارتباط ندارند. در واقع زمان تغذیه مجدد آبخوان‌های منابع آب تجدیدناپذیر، بسیار طولانی و به نوعی غیرقابل تخمین است. در واقع منظور از منابع آب‌های ژرف تجدیدناپذیر، همان آب‌های فسیلی است، آب فسیلی به سفره‌های قدیمی از آب گفته می‌شود که هزاران سال پیش و در شرایط اقلیمی خاص آن زمان‌ها در زیر زمین ذخیره شده است.

بر اساس مطالعات دانشمندان در سطح جهانی 4 نوع آب ژرف در اعماق زمین وجود دارد که عبارتند از:

1. منابع آب ژرف معدنی

این نوع آب‌ها در اعماق زمین و در فعل و انفعالات شیمیایی مربوط به مواد آتشفشانی شکل گرفته‌اند. البته بخش زیادی از این منابع غیرقابل دسترسی هستند اما چیزی که مشخص است میزان بالای املاح موجود در این منابع است، بنابراین نمی‌توان از آنها به عنوان منبعی جهت استفاده بشر استفاده کرد.

2. منابع آب ژرف با ساختار نفتی

اصولا در بیشتر سفره‌های نفتی زیرزمین به میزان قابل توجهی نیز آب وجود دارد. به شکلی که نفت در قسمت بالاتر و آب در زیر آن قرار می‌گیرد. این منابع آبی نیز از کیفیت مناسبی جهت بهره‌برداری برخوردار نیستند و در صورت برداشت نیازمند تاسیسات بسیار پیشرفته برای بهبود کیفیت آن خواهند بود.

3. منابع آب ژرف آبرفتی

این منابع از جمله منابع ژرف آبی هستند که در زیر زمین حرکت می‌کنند و در لایه‌های رسوبات آهکی زمین با ضخامت بیش از 700 متر ذخیره شده‌اند. این منابع تجدیدپذیر محسوب می‌شوند و به عبارتی می‌توانند در چرخه هیدرولوژیکی آب شرکت داشته باشند اما مدت زمان کامل شدن یک چرخه از آن‌ها ممکن است بسیار طولانی باشد. میزان کیفیت آن‌ها نیز بسته به نوع رسوبات آبخوان می­‌تواند متفاوت باشد.

4. منابع آب ژرف گسلی

شکاف‌های موجود در ساختار زمین یا به عبارتی ساختارهای گسلی زمین بستر مناسبی برای ذخیره و حتی حبس آب هستند. البته بسته به نوع ساختار زمین شناختی گسل‌ها و با توجه به شیب هیدرولیکی می‌توانند حرکت کنند و حتی از دسترس خارج شوند. این منابع نیز جزو منابع آب ژرف تجدید پذیر محسوب می‌شوند و نسبت به سایر آب‌های ژرف کیفیت مناسب‌تری دارند. این آب‌ها به تازگی به عنوان منابع آب جایگزین و حل بحران آبی آینده به‌ویژه در کشور ما مورد مطالعه قرار گرفته‌اند.

منابع عظیم آب‌های ژرف فسیلی در کشور لیبی اولین بار در سال 1953 و در حین حفاری‌های نفتی کشف شد. حجم این مخزن عظیم آب زیرزمینی در حدود 150 هزار کیلومتر مکعب تخمین زده شده است. پس از ملی شدن نفت در کشور لیبی و بهبود وضع اقتصادی و قدرت مالی این کشور، پروژه عظیم‌ترین رودخانه مصنوعی ساخت بشر توسط معمر قذافی رئیس جمهور لیبی در سال 1980 کلید خورد. هزینه این پروژه که در واقع سیستمی زیرزمینی جهت برداشت روزانه 6.5 میلیون متر مکعب از 1300 حلقه چاه فسیلی و انتقال آن به نقاط مختلف کشور لیبی بود، در حدود 30 میلیارد دلار تخمین زده شده بود. با شروع جنگ های داخلی در این کشور و سرنگونی قذافی، این پروژه پس از گذشت 37 سال هنوز به اتمام نرسیده است.

پروژه‌ای مشابه جهت بهره‌برداری از آب زیرزمینی فسیلی در کشور اردن نیز انجام گرفت. پس از کشف سفره‌های آب زیرزمینی فسیلی بزرگی با نام Disi در مرز اردن و عربستان، پروژه‌ای برای بهره‌برداری سالانه 99 میلیون مترمکعب آب ژرف و انتقال آن به پایتخت اردن، کلید خورد اما پس از کشف آلاینده های رادیواکتیوی در آب‌های این سفره زیرزمینی این پروژه متوقف شد. هرچند که وجود مواد رادیواکتیوی در منابع آبی ژرف بسیار شایع است و در بسیاری از موارد می­‌توان با فرآیندهای مربوط به سختی‌گیری آب این مشکل را حل نمود. لازم به ذکر است که کشور عربستان نیز از این منبع آبی فسیلی جهت تامین آب آشامیدنی و حتی کشاورزی خود، استفاده کرده است. به غیر از این کشورها، استفاده از آب های ژرف، به ویژه آب های ژرف فسیلی در بسیاری از نقاط دنیا از جمله شمال هند، فلسطین اشغالی، یمن و مصر مورد مطالعه و بهره‌برداری قرار گرفته است.

در ایران، طرح مطالعاتی منابع آب های ژرف در دو منطقه هزار مسجد خراسان و زابل سیستان بلوچستان و با سرمایه گذاری 250 میلیون دلاری در حال انجام است. بحث آب ژرف در ایران، در پی کشف تصادفی آب در عمق بیش از 500 متر، در حین حفاری‌های شرکت ملی فولاد ایران مطرح شد. بر اساس تخمین ها 1.5 تا 2 میلیار آب ژرف تجدیدپذیر در کشور ایران وجود دارد.

عمق این منابع ژرف در هر کشور متفاوت است، به عنوان مثال در کشور اندونزی و بنگلادش، به دلیل بالا بودن سطح آب زیرزمینی، چاه های 150 متری، جزء آب ژرف به حساب می‌آیند، در اردن آب ژرف در عمق 1200 متر و در لیبی و الجزایر در عمق 800 تا 1600 متر. بر اساس مطالعات وزارت نیرو در ایران عمق چنین منابع ژرفی از 400 متر زیرزمین شروع می‌­شود.

با وجود شروع بهره‌برداری از آب‌های ژرف در کشور و عزم مسئولین برای گسترش مطالعات و حفر چاه‌های بیشتر, این پروژه هنوز مخالفان و موافقان زیادی دارد که هر کدام از آن‌ها دلایلی را برای مخالفت و یا موافقت خود ارائه کرده‌اند.

در ادامه موضوعات مورد بحث کارشناسان محیط زیست در رابطه با آب ژرف را مرور می‌کنیم:

1. اثرات مخرب زیست محیطی استحصال آب‌های ژرف

موافقان: برداشت از این چاه‌ها به محیط زیست آسیب نمی‌زند. چاه‌های آب ژرف عمق زیادی دارند و مثل چاه‌های معمولی نیستند که اگر به تعداد زیاد حفر شوند, سطح آب‌های زیرزمینی پایین بیاید و زمین نشست داشته باشد.

مخالفان: استفاده از آب‌های ژرف به دلیل اینکه سال‌ها در زیر اعماق زمین بوده‌اند و تعادل زمین را حفظ کرده‌اند فوق العاده خطرناک است و نباید به هیچ عنوان برداشت شود. استفاده از آب‌های ژرف در محیط زیست ایران فاجعه‌ای به بار خواهد آورد که دیگر قابل جبران نخواهد بود.

2. هزینه استحصال آب

موافقان: میزان هزینه استحصال یک متر مکعب آب ژرف, یک‌دویستم انتقال آب از دریای آزاد به مناطق خشک کشور است.

مخالفان: هزینه استحصال آب ژرف ده‌ها برابر پروژه‌های انتقال آب و صدها برابر استحصال یک چاه عمیق آبرفتی است.

3. مبدا آب

موافقان: بر اساس مطالعات صورت گرفته بر روی اولین چاه حفر شده در سیستان منشا این آب کوه‌های هندوکش می باشد.

مخالفان: بر اساس مطالعات صورت گرفته بر روی اولین چاه حفر شده در سیستان نمی‌توانیم بگوییم از 1000-2000 کیلومتر از ارتفاعات هندوکش بدون هیچ‌گونه انقطاع آب منتقل می‌شود و هنوز دلیل علمی مبنی بر اثبات آن وجود ندارد.

4. زلزله و فرونشست به دنبال استحصال آب ژرف

موافقان: فرونشست مربوط به آب‌های زیرزمینی است و ربطی به آب‌های ژرف ندارد. برداشت آب‌های ژرف هیچ مسئله محیط زیستی ندارد و اتفاقا به محیط زیست کشور کمک می‌کند.

مخالفان: آب‌های ژرف و فسیلی در کشور مانند ستون است و اگر آب‌های ژرف را استفاده کنیم با فرونشست زمین و فروچاله مواجه می‌شویم.

5. EC آب( شوری آب)

موافقان: EC آب حدود 12 هزار  میکروزیمنس بر سانتی‌متر است که با تصفیه ساده می‌تواند قابل استفاده شود و نرخ تمام شده آن نسبت به هزینه‌های انتقالی بسیار پایین است.

مخالفان: EC آب در رقم بسیار بالای 25 هزار میکروزیمنس بر سانتی‌متر است و تصفیه اختصاصی و به شدت هزینه‌بری برای قابل استفاده کردن آن نیاز است.

6. وجود مواد رادیواکتیو:

موافقان: تحقیقاتی که وزارت نیرو انجام داده‌است نشان می‌دهد که این آب هیچ‌گونه مواد رادیو اکتیوی ندارد.

مخالفان: آب‌های ژرف سیستان به دلیل قرارگیری در لایه‌های زمین و داشتن منشا مشترک با آب‌های ژرف پاکستان که از انرژی هسته‌ای استفاده می‌کنند آلوده به مواد رادیواکتیو هستند.

انتهای پیام/

منبع : خبرگزاری تسنیم


کلمات کلیدی :
اشتراک گذاری :

آخرین اخبار اجتماعی

پایان انحصار آمریکا در گرده‌افشانی با پهپادهای ایرانی!

 پایان انحصار آمریکا در گرده‌افشانی با پهپادهای ایرانی!
2024-04-14T13:18:23+03:30
یک شرکت دانش‌بنیان موفق به طراحی و ساخت پهپاد گرده‌افشان شد. این ماژول که قابلیت نصب بر روی انواع پهپادهای ایرانی و خارجی را دارد، به صورت هوشمند می‌تواند ب...

ربودن دختر ۱۷ساله توسط خواستگار شرور در تهران!

 ربودن دختر ۱۷ساله توسط خواستگار شرور در تهران!
2024-04-14T12:51:47+03:30
فرد شرور که در جریان خواستگاری از دختر مورد علاقه خود جواب منفی شنیده بود در اقدامی هولناک دست به آدم‌ربایی این دختر زد اما با اقدام ضربتی و به‌موقع پلیس دس...

ماجرای سنگ‌اندازی برای واردات واگن‌های متروی تهران چیست؟

 ماجرای سنگ‌اندازی برای واردات واگن‌های متروی تهران چیست؟
2024-04-14T12:38:24+03:30
عضو کمیسیون عمران و حمل و نقل شورای اسلامی شهر تهران درباره ماجرای سنگ‌اندازی برای واردات واگن‌های چینی مورد نیاز متروی تهران توضیح داد.

رویه غلط سازمان محیط زیست برای توسعه "قرق‌های شکار"

 رویه غلط سازمان محیط زیست برای توسعه "قرق‌های شکار"
2024-04-14T12:38:23+03:30
یک سالیست که سازمان محیط زیست با نادیده گرفتن حکم شرعی شکار و تاکید رهبر انقلاب بر لزوم توقف شکار، بدون پاسخگویی به نقدهای دانشگاهیان و بی‌توجه به ابعاد اجت...

ساخت پهپادهای آشیانه‌دار توسط یک شرکت دانش‌بنیان

 ساخت پهپادهای آشیانه‌دار توسط یک شرکت دانش‌بنیان
2024-04-14T11:58:31+03:30
متخصصان یک شرکت دانش‌بنیان موفق به ساخت پهپادهای آشیانه‌دار برای تصویربرداری از مناطق صعب‌العبور شدند.

حل مشکلات ۱۲ساله تملکات ملکی پروژه روددره فرحزاد

 حل مشکلات ۱۲ساله تملکات ملکی پروژه روددره فرحزاد
2024-04-14T11:58:31+03:30
معاون خدمات شهری و محیط زیست شهرداری تهران از حل مشکلات ۱۲ساله تملکات ملکی پروژه روددره فرحزاد خبر داد و گفت: با آغاز فرایند پرداخت و تملک معارضات ملکی؛ پیش...

آغاز اجرای طرح "نور" برای برخورد با ناهنجاری‌های اجتماعی

 آغاز اجرای طرح "نور" برای برخورد با ناهنجاری‌های اجتماعی
2024-04-14T11:58:30+03:30
فرمانده انتظامی تهران بزرگ گفت: پلیس از امروز در همه معابر و اماکن عمومی، اقدامات خود را به منظور برخورد با ناهنجاری‌های اجتماعی مانند بی‌حجابی با جدیت بیشت...

شناسایی ۷۹ مبتلا به وبا در سال گذشته/کاهش چشمگیر آمار بیماری

 شناسایی ۷۹ مبتلا به وبا در سال گذشته/کاهش چشمگیر آمار بیماری
2024-04-14T11:58:30+03:30
رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت با اشاره به شناسایی ۷۹ مورد ابتلا به وبا در سال گذشته، از کاهش چشمگیر آمار این بیماری در کشور نسبت به سال‌ ۱۴...

طرح کالا برگ فجرانه در ایستگاه پایانی

 طرح کالا برگ فجرانه در ایستگاه پایانی
2024-04-14T11:58:29+03:30
مرحله اول طرح فجرانه از ۱۸ بهمن ۱۴۰۲ آغاز شد. مرحله دوم آن از ۲۰ اسفند تا ۱۸ فروردین ماه ۱۴۰۳ ادامه داشت و مرحله سوم نیز از ۲۰ فروردین آغاز شده و تا ۱۸ اردی...

التیام سریع‌تر زخم‌های دیابتی با کمک پانسمان نانویی

 التیام سریع‌تر زخم‌های دیابتی با کمک پانسمان نانویی
2024-04-14T11:58:29+03:30
یک شرکت دانش‌بنیان زخم‌پوش نانویی تولید کرده که می‌تواند به التیام سریع‌تر زخم‌های دیابتی کمک کند. این پانسمان باکتری‌ها را از بین برده و روند بهبود را تسری...

۳ میدان میوه و تره‌بار در جنوب تهران احداث می‌شود

 ۳ میدان میوه و تره‌بار در جنوب تهران احداث می‌شود
2024-04-14T11:58:29+03:30
شهردار منطقه ۱۷ با اشاره به احداث و بهره‌برداری از ۳ میدان میوه و تره‌بار در سطح منطقه گفت: در راستای تکمیل شبکه توزیع میوه و کالاهای اساسی، میدان های میوه ...

مشکلات واگن‌های مترو با ورود رئیس‌جمهور حل می‌شود؟

 مشکلات واگن‌های مترو با ورود رئیس‌جمهور حل می‌شود؟
2024-04-14T11:58:28+03:30
رئیس شورای شهر تهران با اشاره به مشکلات پیش آمده برای واگن‌های وارداتی از سوی وزارت کشور گفت: به همین جهت شخص رئیس جمهور برای برطرف کردن موانع و مشکلات ورود...

تقویت دانش لازمه مدیریت سرمایه انسانی

 تقویت دانش لازمه مدیریت سرمایه انسانی
2024-04-14T11:31:56+03:30
معاون شهردار تهران، تولید و تقویت دانش سرمایه انسانی را لازمه مدیریت چالش‌های این حوزه دانست.

امتحانات شبه نهایی دانش‌آموزان دهم و یازدهم از دوشنبه

 امتحانات شبه نهایی دانش‌آموزان دهم و یازدهم از دوشنبه
2024-04-14T11:31:55+03:30
دانش‌آموزان پایه‌های دهم و یازدهم دوره متوسطه دوم از روز دوشنبه ۲۷ فروردین در امتحانات شبه نهایی شرکت می‌کنند.

ورود واگن‌های مترو امسال منتفی نیست

 ورود واگن‌های مترو امسال منتفی نیست
2024-04-14T11:31:54+03:30
رئیس شورای شهر تهران گفت: ورود واگن‌های مترو امسال منتفی نیست.

ثبت‌نام رسمی برای دریافت مشوق‌های سربازی از ۱۵ اردیبهشت

 ثبت‌نام رسمی برای دریافت مشوق‌های سربازی از ۱۵ اردیبهشت
2024-04-14T11:31:54+03:30
فرمانده قرارگاه مرکزی مهارت آموزی کارکنان وظیفه نیروهای مسلح گفت: سامانه مشوق‌های سربازی تولید شده و در حال تست است، ثبت‌نام رسمی واجدین شرایط از ۱۵ اردیبشه...

چند درصد از زائران حج تمتع امسال زنان هستند؟

 چند درصد از زائران حج تمتع امسال زنان هستند؟
2024-04-14T11:31:54+03:30
مدیرکل دفتر طرح و برنامه سازمان حج و زیارت گفت: حدود ۳۷ درصد زائران شیعه حج تمتع امسال، مرد و ۴۷ درصد زائران شیعه را زنان تشکیل می‌دهند.

افزایش ۳۰۰ درصدی برداشت میگو از مزارع خاکی پرورش میگو

 افزایش ۳۰۰ درصدی برداشت میگو از مزارع خاکی پرورش میگو
2024-04-14T11:31:54+03:30
طرح بهسازی و نوسازی مزارع خاکی پرورش میگو به همت مرکز مدیریت طرح‌های کلان و پیشران معاونت علمی به منظور تکمیل و بهسازی اجرای فرایند پرورش میگو در مزارع و اف...

انتقاد بهزیستی از کم‌کاری مسئولان شهری در قبال معلولان

 انتقاد بهزیستی از کم‌کاری مسئولان شهری در قبال معلولان
2024-04-14T11:31:53+03:30
رئیس سازمان بهزیستی کشور نسبت به عدم توجه مدیریت شهری به معلولان انتقاد کرد.

ربودن دختر ۱۷ ساله توسط خواستگار شرور در تهران!

 ربودن دختر ۱۷ ساله توسط خواستگار شرور در تهران!
2024-04-14T11:31:53+03:30
شرور که در جریان خواستگاری از دختر مورد علاقه خود، جواب منفی شنیده بود در اقدامی هولناک دست به آدم‌ربایی این دختر زد اما با اقدام ضربتی و به‌موقع پلیس دستگی...

"زورگیران مسلح اتوبان صدر" دستگیر شدند

 "زورگیران مسلح اتوبان صدر" دستگیر شدند
2024-04-14T11:31:52+03:30
رئیس مرکز اطلاع‌رسانی تهران بزرگ از دستگیری زورگیران مسلح در اتوبان صدر خبر داد.

"برقی شدن پایتخت" فروردین پاک تهران را همیشگی می‌کند

 "برقی شدن پایتخت" فروردین پاک تهران را همیشگی می‌کند
2024-04-14T11:31:52+03:30
یک کارشناس صنعت خودرو معتقد است که برقی کردن حمل و نقل عمومی و ارتقای سیستم احتراق خودروهای داخلی باعث می‌شود تا هوای مطلوبی که در این فروردین تجربه می‌کنیم...

فوت ۱۶۸ نفر در حوادث ویژه هفته گذشته/ ۱۵۹۴ مصدوم در تصادفات

 فوت ۱۶۸ نفر در حوادث ویژه هفته گذشته/ ۱۵۹۴ مصدوم در تصادفات
2024-04-14T11:31:52+03:30
رئیس سازمان اورژانس کشور با اشاره به فوت ۱۶۸ نفر در حوادث ویژه طی هفته گذشته در ایران،‌ گفت: در تصادفات هفته گذشته ۱۵۹۴ نفر دچار مصدومیت شده‌اند.

احتمال تغییر زمان آغاز سال تحصیلی

 احتمال تغییر زمان آغاز سال تحصیلی
2024-04-14T11:31:52+03:30
دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش درباره تغییر زمان آغاز و پایان سال تحصیلی گفت: این موضوع در کمیسیون آموزش تصویب شده و در انتظار بررسی و تصویب در صحن علنی مج...

استخدام ۱۰۰۰۰ معلم ورزش در سال ۱۴۰۳/ دانش‌آموزان موفق رشته‌های ورزشی بدون کنکور معلم می‌شوند

 استخدام ۱۰۰۰۰ معلم ورزش در سال ۱۴۰۳/ دانش‌آموزان موفق رشته‌های ورزشی بدون کنکور معلم می‌شوند
2024-02-26T06:00:47+03:30
معاون وزارت آموزش‌وپرورش با اشاره به استخدام ۱۰ هزار معلم تربیت‌بدنی در آزمون استخدامی فروردین ۱۴۰۳ گفت:دانش‌آموزان قهرمان رشته‌های ورزشی بدون کنکور وارد دا...

غربالگری اختلالات یادگیری دانش‌آموزان دبستانی بعد از تعطیلات عید

 غربالگری اختلالات یادگیری دانش‌آموزان دبستانی بعد از تعطیلات عید
2024-02-26T06:00:47+03:30
مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی وزارت آموزش‌وپرورش از اجرای غربالگری اختلالات یادگیری برای دانش‌آموزان دوره ابتدایی خبر داد.

کشف ۳۴۲ عدد لوازم خانگی قاچاق در خیابان فدائیان اسلام

 کشف ۳۴۲ عدد لوازم خانگی قاچاق در خیابان فدائیان اسلام
2024-02-26T06:00:46+03:30
رئیس پلیس امنیت اقتصادی تهران بزرگ از کشف بیش از ۳۰۰ قلم انواع لوازم آشپزخانه قاچاق خبر داد و گفت: کارشناسان ارزش کالاها کشف شده را بیش از ۱.۵ میلیارد تومان...

ترخیص خودروهای توقیفی به مناسبت نیمه شعبان

 ترخیص خودروهای توقیفی به مناسبت نیمه شعبان
2024-02-26T06:00:46+03:30
سخنگوی پلیس از ترخیص خودروهای توقیفی به مناسبت نیمه شعبان خبر داد.

توصیه‌های پلیس درپی هشدار هواشناسی/ سفر غیرضروری نروید

 توصیه‌های پلیس درپی هشدار هواشناسی/ سفر غیرضروری نروید
2024-02-26T06:00:45+03:30
پلیس راهور فراجا طی اطلاعیه‌ای اعلام کرد: با توجه به صدور هشدار سطح نارنجی از سوی سازمان هواشناسی، هم‌میهنان در صورت لزوم به سفر با آمادگی کامل اقدام به سفر...

صفر تا صد میزان افزایش عوارض ساختمانی، طرح ترافیک و پارک حاشیه‌ای در سال ۱۴۰۳

 صفر تا صد میزان افزایش عوارض ساختمانی، طرح ترافیک و پارک حاشیه‌ای در سال ۱۴۰۳
2024-02-26T06:00:45+03:30
براساس مصوبه شورای شهر تهران عوارض ساختمانی، مشاغل سیار و بی‌کانون، نصب دکل، طرح ترافیک، پارک حاشیه‌ای و حفظ و گسترش فضای سبز در سال ۱۴۰۳ افزایش پیدا کرد.
X فیلم جدید فیلم جدید دانلود فیلم و سریال تبلیغات شما (پیام به تلگرام)